مقدمه
صدای تق‌تق از قسمت بالای موتور یکی از صداهایی است که معمولاً راننده را نگران می‌کند. در بسیاری از مواقع اولین حدس، خرابی تایپیت‌ها، اسبک‌ها یا قطعات داخلی سرسیلندر است؛ اما قبل از تعویض قطعات باید یک موضوع مهم‌تر بررسی شود: آیا روغن با فشار و حجم کافی به سرسیلندر می‌رسد؟
قطعات قسمت بالای موتور برای عملکرد صحیح به روغن‌کاری مداوم نیاز دارند. اگر مسیر انتقال روغن از بلوک سیلندر به سرسیلندر دچار گرفتگی شود، یا فشار روغن مناسب نباشد، روغن کافی به میل‌اسبک‌ها، اسبک‌ها و تایپیت‌ها نمی‌رسد.
نتیجه می‌تواند همان صدای تق‌تق آزاردهنده سرسیلندر باشد.
علت تق‌تق سرسیلندر سایپا و بررسی مسیر روغن
در این ویدیو مسیر عیب‌یابی این مشکل بررسی می‌شود؛ از کنترل فشار اویل پمپ و توری اویل پمپ گرفته تا بررسی سوپاپ یک‌طرفه روغن و مجاری روغن‌کاری میل‌اسبک‌ها.
یکی از نکات مهم ویدیو این است که استفاده از روغن نامناسب یا بی‌کیفیت و همچنین به تعویق انداختن تعویض روغن می‌تواند باعث تشکیل رسوبات و جرم در مسیرهای باریک روغن شود.
روغن چگونه به قسمت بالای موتور می‌رسد؟
روغن موتور فقط برای روانکاری بخش پایین موتور استفاده نمی‌شود. روغن باید با فشار مناسب از مسیرهای تعبیه‌شده در بلوک و سرسیلندر عبور کند و به قطعات قسمت بالایی موتور نیز برسد.
در این مسیر، کوچک بودن بعضی از مجاری ها باعث می‌شود رسوبات روغن و لجن ایجادشده در موتور اهمیت زیادی پیدا کنند. حتی گرفتگی بخشی از مسیر می‌تواند مقدار روغنی که به مجموعه اسبک‌ها و تایپیت‌ها می‌رسد را کاهش دهد.
به همین دلیل در زمان عیب‌یابی صدای سرسیلندر نباید مستقیماً سراغ تعویض اسبک یا تایپیت رفت.
نقش سوپاپ یک‌طرفه روغن در صدای سرسیلندر
یکی از قطعات کوچکی که در ویدیو به آن اشاره می‌شود سوپاپ یک‌طرفه روغن است.
این قطعه در مسیر روغن‌رسانی قرار دارد و اگر عملکرد آن مختل شود یا مسیر اطراف آن به دلیل رسوبات روغنی دچار گرفتگی شود، جریان مناسب روغن به سمت سرسیلندر می‌تواند کاهش پیدا کند.
با کاهش روغن‌رسانی، قطعات متحرک قسمت بالای موتور دیگر روانکاری مطلوبی ندارند و صدای تق‌تق می‌تواند شروع شود.
قبل از بررسی میل‌اسبک‌ها چه چیزهایی باید کنترل شوند؟
عیب‌یابی بهتر است مرحله‌ای انجام شود. طبق نکته مطرح‌شده در ویدیو، قبل از باز کردن یا تعویض میل‌اسبک‌ها ابتدا وضعیت سیستم روغن‌رسانی بررسی می‌شود.
فشار اویل پمپ
اویل پمپ باید بتواند روغن را با فشار مناسب در مدار موتور به گردش درآورد. پایین بودن فشار روغن می‌تواند باعث شود روغن کافی به نقاط بالاتر موتور نرسد.
توری اویل پمپ
توری یا صافی مکش اویل پمپ نیز باید بررسی شود. وجود لجن و رسوبات زیاد می‌تواند مسیر ورود روغن به پمپ را محدود کند و عملکرد کل سیستم روغن‌کاری را تحت تأثیر قرار دهد.
سوپاپ یک‌طرفه روغن
در مرحله بعد باید از سلامت و عملکرد صحیح سوپاپ یک‌طرفه روغن و مسیر عبور روغن مطمئن شد.
اگر این موارد سالم باشند اما همچنان روغن‌رسانی بالای موتور مناسب نباشد، باید سراغ بررسی میل‌اسبک‌ها رفت.
چرا میل‌اسبک‌ها جرم می‌گیرند؟
در میل‌اسبک‌ها مسیرها و سوراخ‌های کوچکی برای انتقال و توزیع روغن وجود دارد. روغن از طریق همین مجاری به بخش‌های مرتبط با اسبک‌ها و تایپیت‌ها می‌رسد.
با گذشت زمان، عواملی مانند استفاده از روغن موتور نامناسب، روغن بی‌کیفیت، تعویض دیرهنگام روغن و کارکرد بالای موتور می‌توانند باعث تشکیل لجن و رسوب شوند.
اگر این رسوبات وارد مجاری کوچک میل‌اسبک شوند، جریان روغن محدود می‌شود.
ممکن است از بیرون مجموعه سالم به نظر برسد، اما داخل مجرای روغن گرفتگی وجود داشته باشد.
گرفتگی میل‌اسبک چگونه صدای تق‌تق ایجاد می‌کند؟
اسبک‌ها و قطعات مرتبط دائماً در حال حرکت هستند و برای جلوگیری از اصطکاک و سایش به روغن نیاز دارند.
زمانی که سوراخ‌های روغن‌رسانی میل‌اسبک گرفته باشند، مقدار روغنی که به این مجموعه می‌رسد کاهش پیدا می‌کند. در نتیجه اصطکاک و صدای مکانیکی افزایش می‌یابد و ممکن است از سرسیلندر صدای تق‌تق و آزاردهنده شنیده شود.
ادامه کارکرد موتور در شرایط روغن‌کاری نامناسب نیز می‌تواند سایش قطعات را افزایش دهد؛ بنابراین بهتر است علت صدا به‌موقع بررسی شود.
راه حل گرفتگی میل‌اسبک چیست؟
اگر مشخص شود علت مشکل، جرم‌گرفتگی مجاری میل‌اسبک است، بسته به وضعیت قطعه دو راهکار اصلی وجود دارد:
تمیز کردن میل‌اسبک و مجاری روغن: اگر قطعه از نظر مکانیکی سالم باشد و مشکل فقط مربوط به رسوبات باشد، ممکن است با پاک‌سازی اصولی مسیرها مشکل برطرف شود.
تعویض میل‌اسبک: اگر علاوه بر گرفتگی، قطعه دچار خوردگی، سایش یا آسیب شده باشد، تعویض کامل مجموعه انتخاب مناسب‌تری است.
تشخیص اینکه قطعه قابل تمیزکاری است یا باید تعویض شود باید پس از بازدید فنی انجام شود.
روغن موتور نامناسب چه ارتباطی با این مشکل دارد؟
یکی از مهم‌ترین پیام‌های این ویدیو این است که هر روغن موتوری برای هر موتوری مناسب نیست.
ویسکوزیته، سطح کیفی روغن و کیفیت واقعی محصول روی نحوه گردش روغن، تشکیل رسوبات و محافظت از قطعات داخلی موتور تأثیر دارند.
بنابراین برای موتورهای یورو ۴ سایپا بهتر است روغن مطابق مشخصات توصیه‌شده برای همان موتور انتخاب شود و تعویض روغن و فیلتر در زمان مناسب انجام شود.
اگر سرسیلندر تق‌تق می‌کند، از کجا شروع کنیم؟
مسیر بررسی را می‌توان به شکل ساده این‌طور خلاصه کرد:
- سطح و وضعیت روغن موتور بررسی شود.
- فشار اویل پمپ کنترل شود.
- وضعیت توری اویل پمپ بررسی شود.
- مسیر روغن و سوپاپ یک‌طرفه کنترل شود.
- مجاری روغن میل‌اسبک‌ها از نظر گرفتگی بررسی شوند.
- در صورت جرم‌گرفتگی، تمیزکاری یا تعویض میل‌اسبک انجام شود.
این روش باعث می‌شود قبل از خرید و تعویض قطعات، علت اصلی کاهش روغن‌رسانی مشخص شود.
اشتباه رایج؛ تعویض قطعه بدون بررسی مسیر روغن
اگر روغن به اندازه کافی به سرسیلندر نمی‌رسد، تعویض یک قطعه بدون برطرف کردن علت اصلی لزوماً مشکل را حل نمی‌کند.
برای مثال اگر مجرای روغن گرفته باشد و فقط یکی از قطعات قسمت بالای موتور تعویض شود، مشکل روغن‌رسانی همچنان باقی می‌ماند و قطعه جدید نیز در شرایط نامناسب کار خواهد کرد.
بنابراین قبل از هزینه برای قطعات، مسیر روغن‌کاری باید به‌صورت کامل بررسی شود.
جمع‌بندی
صدای تق‌تق سرسیلندر در خودروهای سایپا می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد و همیشه نباید مستقیماً به خرابی اسبک یا تایپیت نسبت داده شود.
کاهش فشار روغن، گرفتگی توری اویل پمپ، اختلال در سوپاپ یک‌طرفه روغن یا مسدود شدن مجاری میل‌اسبک می‌تواند باعث کاهش روغن‌رسانی به قسمت بالای موتور و ایجاد صدا شود.
همچنین استفاده از روغن موتور مناسب و باکیفیت و تعویض به‌موقع آن نقش مهمی در جلوگیری از تشکیل جرم در این مسیرهای باریک دارد.
قبل از تعویض قطعات، عیب‌یابی مرحله‌ای سیستم روغن‌کاری می‌تواند هم علت واقعی صدا را مشخص کند و هم از هزینه‌های غیرضروری جلوگیری کند.